Uyumsuzluğu azaltma çabasının, nihai anlamda saçma, ahlak dışı bir eylemler zinciriyle sonuçlanabilecek bir dizi kendini haklı çıkarma çabasına yol açma eğilimine ne denir?

Oysa sen her hastaya aynı ilacı veriyorsun. Her olay sende aynı teşhis, aynı yorum, aynı tanımla karşılık buluyor(du). Bu indirgemecilik kolayına geliyor olmalı. Öbür yandan baktığımızda ise yaşamaktan, belki hoşuna gitmeyecek ama aynı zamanda hakikatten kaçmak olmalıdır. Niçin mi? Bu uzun bir konu. Şimdilik şunu ifadeyle yetineyim; özellikle mutlaklık yönüyle hakikatin değişmeyeceğine ben de inanıyorum. Ne ki, hakikat durağan bir yapı olmadığı gibi her zamana ve her zemine sirayet edecek dinamik yapıdadır. O değişmezi kendi değişken konumumuzda anlamaya çalışırken bile dinamik bir yapı içinde buluruz kendimizi. Başka değil, bunca yılın öğrettikleriyle bile olsa aslında hakikatin dar sınırlar içine sıkıştırılacak sığlıkta ve basitlikte olmadığını, hatta onun sonsuzluğa ve sınırsızlığa yönelim olduğunu veya bu yönelimi gerektirdiğini sen de biliyor olmalısın. Ancak bu saatten sonra üstelik çoğu şey için geç kalmışlık psikolojisiyle beşeri bir mekanizma işleterek kendini haklı çıkarma gayretleriyle savunma geliştiriyorsun. Bu noktada hakikat motifi seni haklı çıkaracak etkili bir enstrümana dönüşüyor. Belki de gerçeklerle yüz yüze gelip huzursuz olmaktansa gerçeklerden kopuk düşlerinde yaşayarak mutlu olmayı seçiyorsun. Hatanla sevabınla kendini yüklenmeyi, kendini omuzlamayı göze alamayışın hakikatin seni haksız çıkardığı veya çıkaracağı ihtimalinden kaynaklanıyor olabilir mi? Bu mutluluk oyununa başkalarını da katmaya hakkımız olmalı mı? Şimdi ben haklı haksız meselesi üzerinde de durmuyorum. Benim merak ettiğim bütün bir ömür aynı kalmayı, aynı şeyleri söylemeyi nasıl başarıyorsun?